• https://mir.gdynia.pl/wiadomosci-rybackie oraz
• http://rybackie.mir.gdynia.pl/.

SPIS TREŚCI | NR 3-4 (270) • MARZEC-KWIECIEŃ 2026

• Od Redakcji … 1
• 12. Kongres Rybny za nami … 3
• Podsumowanie wyników oceanograficzno-rybackich rejsu r/v Baltica w lutym 2026 roku … 5
• Spotkanie sztuki i nauki w murach PGS w Sopocie … 10
• Wspomnienie z II Polskiej Morskiej Wyprawy Antarktycznej … 12
• Piękna wystawa i Ostatni Honorowy Matias … 17
• Gdynia – miasto otwarte na morze … 19

Accessibility Integration and Artificial Intelligence for Museums

13 października 2025 / AIMused oficjalnie rozpoczęty

Dyrektor Morskiego Instytutu Rybackiego – Państwowego Instytutu Badawczego – Piotr Margoński – oraz Sekretarz Stanu Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej – Jacek Karnowski – podpisali umowę o dofinansowanie AIMused. Tym samym rozpoczęli realizację projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Interreg South Baltic 2021–2027.

O projekcie

AIMused to pierwszy w regionie Południowego Bałtyku projekt, który łączy sztuczną inteligencję z dostępnością w turystyce edukacyjnej.

Jego celem jest zwiększenie dostępności przekazywanych treści i doświadczeń, które oferowane są przez obiekty turystyczne, tak, aby każda osoba, niezależnie od wieku, sprawności czy sposobu postrzegania świata, mogła w pełni z nich korzystać.

Współpracę podejmują instytucje o odmiennej charakterystyce: muzea, akwarium, SME, uczelnie wyższe. Partnerzy łączą więc różnorodne doświadczenie i bogatą wiedzę naukową, technologiczną oraz społeczną. Stworzone narzędzia uczynią turystykę bardziej inkluzywną, zrozumiałą i przyjazną.

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Interreg Południowy Bałtyk 2021–2027.

Cel projektu 

Na całym świecie, też w regionie Południowego Bałtyku, społeczeństwo starzeje się i rośnie liczba odbiorców o specjalnych potrzebach poznawczych. Dane Eurostatu z 2023 roku wskazują, że 27% europejczyków powyżej 16. roku życia miało pewną formę niepełnosprawności. Odpowiada to 101 milionom osób, czyli jednej na cztery dorosłe osoby w Unii Europejskiej.
Dla krajów z naszego regionu statystyki przedstawiają się następująco: Polska – 24,4%, Niemcy – 28,2%, Dania – 36,7%, Litwa – 27,4%, Szwecja – 22,6%.

AIMused ma na celu zwiększenie dostępności cyfrowo-informacyjnej atrakcji turystycznych oraz stworzenie bardziej inkluzywnej oferty dla osób z różnymi potrzebami – w tym tych z niepełnosprawnościami, osób starszych oraz neuroróżnorodnych. Projekt wykorzysta nowoczesne narzędzia, w tym te oparte na sztucznej inteligencji, aby wspierać atrakcje turystyczne w dostosowywaniu treści i form przekazu.

Przedstawianie informacji w sposób dostępny jak najszerszej grupie odbiorców sprzyja wzmocnieniu ich udziału w doświadczeniach kulturowych, edukacyjnych i środowiskowych. Dlatego potrzebne są rozwiązania, które pozwolą wszystkim odwiedzającym korzystać z oferty turystycznej i edukacyjnej – bez barier i w sposób dostosowany do ich możliwości.

Efekt projektu

AIMused dostarczy nowych standardów dostępności treści w turystyce edukacyjnej.
Dzięki współpracy międzynarodowej powstaną rozwiązania skalowalne i możliwe do wdrożenia w różnych typach instytucji – od centrów nauki przez muzea po parki tematyczne i obiekty dziedzictwa naturalnego.

Projekt umożliwi instytucjom rozwijanie oferty, która łączy edukację, technologię i dostępność – by każdy mógł w pełni uczestniczyć w poznawaniu świata.

Co powstanie w ramach projektu?

• Wytyczne opisujące najlepsze praktyki dotyczące dostępności w turystyce, projektowania uniwersalnego i prostego języka,
• Narzędzia cyfrowe oraz fizyczne ułatwiające kontakt z treściami w obiektach turystycznych,
• Szkolenia i warsztaty dla pracowników instytucji turystycznych i edukacyjnych, dotyczące komunikacji, tworzenia treści dostępnych poznawczo oraz wykorzystania sztucznej inteligencji w pracy z odwiedzającymi,
• Publikacje – naukowe i popularnonaukowe – podsumowujące wyniki projektu i rekomendacje dla branży turystycznej.

Rozwiązania będą testowane w różnych krajach regionu z udziałem osób ze specjalnymi potrzebami i ekspertów ds. dostępności.

Partnerzy projektu

• lider projektu: Morski Instytut Rybacki – PIB, Akwarium Gdyńskie (Polska)
• Uniwersytet Szczeciński (Polska)
• Litewskie Muzeum Morskie (Litwa)
• NaturBornholm (Dania)
• Technische Hochschule Wildau (Niemcy)
• Kalmar läns museum (Szwecja)
• KL Kulturland MV gGmbH (Niemcy)
• Nautil – Leszek Chojnicki (Polska)
  oraz 11 partnerów stowarzyszonych z Danii, Niemiec, Szwecji, Litwy i Polski.

Czas trwania projektu

18 września 2025 r. – 18 sierpnia 2028 r.

Budżet

Całkowity koszt projektu: 2 076 967,75 EUR
Dofinansowanie z EFRR: 1 661 574,20 EUR

W ramach miedzynarodowego projektu marEEchange chcemy się tego dowiedzieć!

• Co przyciąga wędkarzy nad Bałtyckie wybrzeże?
• Jakie doświadczenia i wartości są dla Ciebie ważne oprócz samego połowu?
• Co sądzisz o nowych przepisach UE dotyczących raportowania połowów morskich?

Stada niektórych gatunków ryb żyjących w Morzu Bałtyckim są w złym stanie, więc tym bardziej jesteśmy zainteresowani innymi wartościami, które sprawiają, że wędkowanie w Morzu Bałtyckim jest dla Państwa wyjątkowe. Ponadto, dzięki Państwa odpowiedziom będziemy mogli ocenić, jak postrzegane jest obecne zarządzanie rybołówstwem. Biorąc udział w naszej ankiecie, możesz realnie wpłynąć na badania i pomóc uwidocznić potrzeby oraz opinie środowiska wędkarskiego.

Dziękujemy za wsparcie i prosimy o rozpowszechnienie informacji!

Kontekst

Cała strefa przybrzeżna Morza Bałtyckiego to unikalne środowisko naturalne i przestrzeń życiowa dla wielu gatunków roślin, zwierząt oraz ludzi. W ramach projektu „marEEchange” chcemy zbadać, w jaki sposób użytkownicy tego obszaru cenią sobie tę wyjątkową przyrodę i jak ona wpływa na ich styl życia związany z wędkarstwem. Niniejsza ankieta stanowi część szerszego projektu „marEEchange”, który koncentruje się na zrównoważonym rozwoju rybołówstwa komercyjnego i rekreacyjnego w Morzu Bałtyckim. Projekt „marEEchange”, jest finansowany przez Federalne Ministerstwo Badań, Technologii i Przestrzeni Kosmicznej Niemiec. Liderem projektu jest Thünen-Institute of Baltic Sea Fisheries, natomiast partnerami wspierajacymi są instytuty badawcze z Danii, Szwecji oraz Polski.

Państwa odpowiedzi będą traktowane z zachowaniem całkowitej poufności, co oznacza, że będą analizowane anonimowo. Państwa dane osobowe i wszystkie odpowiedzi będą wykorzystywane wyłącznie przez partnerów projektu i nie będą przekazywane stronom trzecim spoza zespołu badawczego.

Kontakt PL:

Dr inż. Adam Lejk
Morski Instytut Rybacki – Państwowy Instytut Badawczy
E-mail: adam.lejk@mir.gdynia.pl

Link do strony projektu: https://www.thuenen.de/en/institutes/baltic-sea-fisheries/projects/living-marine-ressources/mareechange

Zasłużony pracownik Instytutu, zatrudniony na r/v Baltica jako oficer mechanik wachtowy. Człowiek morza, oddany swojej pracy i ludziom, zapisał się na zawsze w naszej pamięci jako osoba o wielkim sercu i odwadze – to dzięki jego szybkiej i zdecydowanej reakcji udało się uratować psa na krze – Baltica, który został członkiem załogi. Był nie tylko wybitnym specjalistą, ale też kolegą, na którego zawsze można było liczyć.

Ceremonia pogrzebowa odbędzie się 4 lipca br., o godz. 14:30 w parafii pw. św. Maksymiliana Kolbego w Lęborku.

Łączymy się w bólu z rodziną, przyjaciółmi i wszystkimi, którzy mieli zaszczyt go znać.

Niech spoczywa w pokoju!

Dyrekcja MIR-PIB, załoga r/v Baltica i pracownicy Instytutu.

Gratulujemy pani Katarzynie Spich obrony rozprawy doktorskiej pod tytułem: „Application of the otolith microstructure analysis in the studies of ecology of the early life stages of cod Gadus morhua L. in the Southern Baltic Sea” (Wykorzystanie analizy mikrostruktury otolitów w badaniach ekologii wczesnych stadiów rozwojowych dorsza Gadus morhua L. w Bałtyku południowym).

Publiczna obrona rozprawy doktorskiej odbyła się w piątek 05 lipca 2024 roku o godzinie 09:30 w Auditorium oceanographorum Wydziału Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego przy Al. Marszałka Piłsudskiego 46 w Gdyni

przed Radą Dyscypliny Nauki o Ziemi i środowisku na Wydziale Oceanografii i Geografii.

Promotorem pracy był dr hab. Dariusz Fey, prof. MIR-PIB, a recenzentami prof. dr hab. inż. Tomasz Heese oraz dr hab. Mariusz Sapota, prof. UG.

Fot. K. Nadolna-Ałtyn

Z rozprawą można zapoznać się na stronie Internetowej Biblioteki Głównej UG pod adresem:

https://bg.ug.edu.pl/nauka/baza_wiedzy_ug/rozprawy_doktorskie_ug_wylozone_przed_obrona

Recenzje i streszczenia znajdują się na stronie Wydziału Oceanografii i Geografii w zakładce „Postępowania naukowe”.

https://oig.ug.edu.pl/news/111473/zawiadomienie-o-obronie-doktorskiej-mgr-katarzyny-spich

NR 5-6 (259) • MAJ-CZERWIEC 2024

SPIS TREŚCI

• Od Redakcji …  1
• 50 lat współpracy naukowej NOAA-MIR  …  3
• Ten dzień, czyli otwarcie ekspozycji „Morza Zimne” w Akwarium Gdyńskim MIR-PIB …  4
• Wstępne wyniki badań rejsu akustycznego typu SPRAS realizowanego w maju 2024 r. …  6
• Środki Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) pomocą w rozwoju PPH HERRING – początek inwestycji …  12
• Prace nad budową magazynu PPH HERRING kontynuowane dzięki środkom z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) …  14
• Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) szansą zwiększenia efektywności energetycznej PPH HERRING …  16
• Z żałobnej karty – Tomasz Ponczkowski  …  18
• Praca z widokiem na morze  …  19
• Rys Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Odra” w Świnoujściu  …  21

Izolacja Materiału Genetycznego

Na wstępnie należy podkreślić, że praca w laboratorium genetycznym wymaga wyjątkowej precyzji i czystości. DNA jest niewidoczne gołym okiem, a ilości materiału (roztworu) jakimi operujemy to najczęściej tysięczne lub milionowe części litra (video 1).

Proces izolacji materiału genetycznego to podróż, która zaczyna się od fragmentów płetw ryb, a czasem też od otolitów (twardych struktur w uchu wewnętrznym ryb) lub łusek. Dzięki możliwości zastosowania takiego materiału, możemy analizować nie tylko świeże próbki, ale również materiały archiwalne, sięgając do zasobów na przykład z lat 60’ ubiegłego stulecia.

Pierwszym krokiem jest homogenizacja próbek w specjalnym buforze. Polega ona na mechanicznej lub chemicznej dezintegracji tkanki, co skutecznie uwalnia DNA z komórek. Dodany na tym etapie enzym – proteinaza K rozkłada białka błon komórkowych (Fot. 1), termoblok (Fot. 2) zapewnia optymalną temperaturę reakcji enzymatycznej, a worteks (video 2) energicznie wytrząsając mieszaninę mechanicznie rozbija błony komórkowe.

	Fot. 1. 1 mililitr Proteinazy K służy do zhomogenizowania około 50 prób.	Fot. 2. Termoblok ogrzewający w próbki w trakcie homogenizacji

W wyniku tego procesu DNA zostaje uwolnione do buforu, tworząc jednolitą mieszaninę z innymi związkami organicznymi i nieorganicznymi, z której można dalej DNA separować. Do tego procesu używamy kolumienek krzemionkowych (Fot. 3,4). Działają one jak precyzyjne filtry, selektywnie wiążąc jedynie kwasy nukleinowe i oddzielając je od innych składników komórkowych. Po kilku etapach odpłukiwania innych związków następuje proces elucji DNA. Eluowanie polega na przepuszczaniu przez kolumnę specjalnego buforu, który wypłukuje z niej związane DNA. Dzięki temu uzyskujemy czysty materiał genetyczny gotowy do dalszych analiz. Ze względu na minimalne ilości pozyskiwanego DNA spektrofotometr NanoDrop (Fot. 5) jest niezwykle przydatnym instrumentem.

Fot. 3. Mikrokolumienka ze złożem krzemionkowym (biała warstwa w elemencie po lewej) używana do izolacji materiału genetycznego.	Fot. 4. Nie trudno się domyślić, że jednym z najczęściej używanych narzędzi w pracach genetycznych jest mikropipeta automatyczna.	Fot. 5. Spektrofotometr NanoDrop One – pomiar stężenia i czystości DNA/RNA.

Precyzyjnie ocenia stężenie i czystość DNA w 1 ul -kropli roztworu (Fot. 6). Wynik tej analizy jest kluczowy dla sukcesu kolejnych etapów badań, gdyż wysoka jakość i odpowiednia ilość DNA determinują możliwość przeprowadzania i wiarygodność dalszych procedur.

Łańcuchowa Reakcja Polimerazy (PCR)

Po izolacji materiału genetycznego dysponujemy zbyt małą ilością DNA, by przeprowadzić szczegółowe analizy. Aby uzyskać więcej DNA, wykorzystujemy technikę zwaną PCR. Pozwala ona na wielokrotne powielenie interesujących nas fragmentów DNA. Proces ten odbywa się w termocyklerze (Fot. 7), który zapewnia błyskawiczne zmiany i precyzyjną kontrolę temperatury, wymagane do przeprowadzenia reakcji PCR. Zachodzi ona w trzech etapach. Najpierw wysoka temperatura rozdziela spiralnie skręcone dwie nici DNA w procesie nazywanym denaturacją. Następnie, w niższej temperaturze, specyficzne startery – krótkie, wybrane przez nas sekwencje DNA, przyłączają się do wybranych miejsc na nici DNA – ten etap nazywa się anilingiem. W ostatniej fazie temperatura jest podwyższana, aby polimeraza DNA (enzym syntetyzujący nowe nici DNA) mogła wykonać swoje zadanie w procesie zwanym elongacją. Te cykle są powtarzane wielokrotnie, aby uzyskać miliony kopii DNA. Amplifikacja może obejmować zarówno geny, jak i inne niekodujące fragmenty DNA np. często używane w naszych analizach markery mikrosatelitarne (krótkie, powtarzające się sekwencje DNA). Mikrosatelity są szczególnymi markerami mającymi zastosowanie w analizie zróżnicowania genetycznego i struktury populacji, ponieważ charakteryzują się wysoką zmiennością. Pozwala to na odróżnienie pojedynczych organizmów czy populacji. Niektóre badania wymagają ustalenia na początku ilości kopiowanego DNA – do tego służy zakupiony w poprzednim roku aparat do ilościowej reakcji PCR czyli qPCR (Fot. 8).

Fot. 6. Do określenia ilości DNA wystarcza 1,5 mikrolitra płynu (kropla wielkości główki szpilki).	Fot. 7. Termocykler kontrolujący temperaturę w trakcie trwania reakcji PCR.	Fot. 8. Aparat do qPCR czyli ilościowej reakcji PCR

Elektroforeza

Czasem kolejne kroki analizy DNA wymagają wizualizacji materiału genetycznego. Jednym ze sposobów jest rozdział powielonego DNA na żelu agarozowym podczas procesu zwanego elektroforezą. Żel działa jak sito molekularne, które rozdziela fragmenty DNA według ich wielkości. Pod wpływem prądu elektrycznego, mniejsze fragmenty DNA poruszają się szybciej od większych, migrując w żelu od bieguna ujemnego do dodatniego (Fot. 9). Po zakończeniu elektroforezy DNA jest obrazowane w świetle UV przy użyciu specjalistycznego aparatu do dokumentacji żeli firmy Bio-Rad (Fot. 10). Fluorescencyjnie zabarwione fragmenty DNA są wyraźnie widoczne, co umożliwia dokładne określenie ich pozycji. W celu ustalenia wielkości badanych fragmentów DNA na ścieżkę w żelu dodaje się marker wielkości, który w rozdziale elektroforetycznym przypomina charakterystyczną drabinkę. Jest to zestaw fragmentów DNA o znanych długościach (Fot. 11).

Fot. 9. Aparat do elektroforezy w żelu agarozowym.	Fot. 10. Aparat do obrazowania wyników rozdziałów elektroforetycznych	Fot.11. Rozdział DNA podczas elektroforezy agarozowej – prążki markera wielkości (po lewej) umożliwiają określenie wielkości badanego nas fragmentu DNA w parach zasad (ścieżki 13-27).

Dalsze Analizy

Po powieleniu fragmentów DNA, kolejnym krokiem jest ich genotypowanie lub sekwencjonowanie. Genotypowanie powielonego fragmentu DNA/RNA polega na przykład na precyzyjnym ustalaniu jego długości (w jednostkach zwanych parami zasad – Fot. 12).

Fot. 12. Wynik genotypowania obrazujący długości czterech fragmentów DNA szczupaka.

Sekwencjonowanie natomiast pozwala na odczytanie dokładnej sekwencji nukleotydowej w powielonych fragmentach. Często dopiero na tym etapie widzimy efekt naszej pracy, czyli czy udało się uzyskać odpowiednie dane genetyczne, czy też nie. Dopiero teraz dają o sobie znać potencjalne komplikacje, takie jak zanieczyszczenia próbek lub niedokładne przyłączenie się starterów podczas reakcji PCR. To na podstawie tych danych przeprowadzane są dalsze analizy i interpretacje.

Uzyskane dane pozwalają nam na rozwiązywanie szeregu problemów badawczych związanych z zarządzanie populacjami ryb i ochroną bioróżnorodności. Podstawowym naszym działaniem jest ustalanie struktury populacyjnej poszczególnych gatunków ryb, czyli dostarczamy informacji na temat geograficznego zasięgu i zróżnicowania genetycznego między populacjami danego gatunku. Określamy także poziom zmienności genetycznej w badanych populacjach. Wysoka różnorodność genetyczna jest często wskaźnikiem zdrowia populacji i miarą jej zdolności do przetrwania w obliczu zmian środowiskowych lub presji ze strony rybołówstwa. Informacje odnoszące się do poziomu zmienności genetycznej oraz wykonywane przez nas analizy potwierdzające przynależność do danej populacji są też niezbędne podczas prowadzenia programów zarybieniowych czy restytucyjnych – pozwalają na dobranie odpowiedniej puli genowej osobników używanych do tarła. Weryfikujemy efektywność prowadzonych zarybień (np. w prowadzonych od lat zarybieniach trocią polskich rzek), identyfikując ryby w rzekach pochodzące ze sztucznego tarła i te z naturalnego rozrodu. Prowadzimy też identyfikację gatunkową ryb i ich hybryd, w sytuacjach gdy metody morfometryczne nie są w stanie dać precyzyjnej odpowiedzi lub gdy mamy do czynienia z produktem spożywczym, dla którego skład gatunkowy chcemy potwierdzić. Identyfikacja gatunkowa może też dotyczyć pasożytów występujących w rybach, ale może być rozszerzona ogólnie na organizmy morskie. W ubiegłym roku zaczęliśmy włączać się w analizy środowiskowe, monitorując obecność oraz ilość złotych alg w wodach Zalewu Szczecińskiego. Z roku na rok się rozwijamy, starając się angażować w nowe problemy badawcze i współpracując z różnymi zakładami w obrębie MIR-PIB.

Remigiusz Szymański

Anna Wąs-Barcz

Dokładnie 50 lat temu NOAA i MIR podpisały niezwykle ważną umowę dot. współpracy naukowej w dziedzinie ekologii rybackiej (1974-2024). Umowa ta dała Polsce niebywałą możliwość rozwoju naukowego oraz strategicznej współpracy z instytutami amerykańskimi. Jubileusz jest doskonałą okazją do podziękowania wszystkim pracownikom Zakładu Sortowania i Oznaczania Planktonu (ZSiOP) za ich niezwykle ciężką pracę i profesjonalizm. Zespół ZSiOP tworzą ludzie o unikalnych na skalę światową kwalifikacjach w zakresie oznaczania organizmów planktonowych. Szczególne podziękowania należą się również przedstawicielom NOAA, a zwłaszcza dr. Kennethowi Shermanowi i dr. Jonowi Hare za niezwykłą wytrwałość i konsekwencję we wspieraniu tej współpracy.

Oficjalne obchody 50-lecia współpracy naukowej NOAA i MIR-PIB w zakresie ekologii rybołówstwa (1974-2024) odbyły się 22 kwietnia 2024 r. na Wydziale Nauk o Żywności i Rybactwa, Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie. Po oficjalnej części uroczystości, wygłoszone zostały prezentacje naukowe.

Wręczenie dyplomów grawerowanych. Od lewej: dr Piotr Margoński (Director MIR-PIB) oraz dr Jon Hare (Dyrektor ds. Nauki i Badań, NOAA Fisheries)	Wręczenie dyplomów grawerowanych. Od lewej: dr Jon Hare (Dyrektor ds. Nauki i Badań, NOAA Fisheries), Paweł Kaźmierczak (Zakład Sortowania i Oznaczania Planktonu, MIR-PIB), Katey Marancik (NOAA Northeast Fisheries Science Center)

Prezentacje

Wszyscy uczestniczy na pamiątkowym zdjęciu z okazji 50-lecia współpracy naukowej MIR i NOAA

NR 11-12 (256) • LISTOPAD-GRUDZIEŃ 2023

SPIS TREŚCI

• • Od Redakcji … 1
  • Wstępne wyniki badań rejsu akustycznego typu BIAS zrealizowanego na przełomie września i października 2023 r. … 3
  • Karp na co dzień czy od święta? … 8
  • Zakończenie projektu PIKE … 11
  • Gatunki ryb obserwowane w połowach badawczych prowadzonych na Zalewie Wiślanym (2011-2013) – cz. II … 13
  • Projekt Politechniki Morskiej w Szczecinie w konsorcjum z rybakami z Władysławowa … 18
  • Czy Gdynia odcina się od swoich korzeni? … 22
  • Akwarium Gdyńskie w długoletnim związku z rekinami … 23